समानता एक राजकारण
छान 🙂
इथे मी तुमच्यासाठी "मानवी नैसर्गिक असमानता" या विषयावर तात्त्विक लेख तयार केला आहे. तो थेट तुमच्या ब्लॉगवर वापरता येईल:
मानवी नैसर्गिक असमानता
जगात माणसामाणसामध्ये समानता असावी, अशी कल्पना खूप जुनी आहे. पण प्रत्यक्षात पाहिलं, तर समानता ही केवळ घोषणांमध्ये असते; वास्तवात माणसं नेहमी असमान असतात.
१. आचार–विचारांची असमानता
प्रत्येक माणूस वेगळ्या कुटुंबात, संस्कृतीत आणि परंपरेत वाढतो. कोणाच्या आयुष्यात शिस्त, संयम आणि साधेपणा असतो, तर कोणाचा जीवनमार्ग अधिक भपकेबाज किंवा बेफिकीर असतो. त्यामुळे आचार–विचार कधीही सारखे होऊ शकत नाहीत.
२. शिक्षणाची असमानता
ज्ञान मिळवण्याच्या संधी सर्वांना सारख्या मिळत नाहीत. कोणाला उत्तम शाळा, कॉलेज मिळतं; कोणाला अशिक्षित राहावं लागतं. त्यामुळे शिक्षणाच्या पातळीत नेहमीच अंतर राहणार.
३. स्वभाव आणि वृत्तीची असमानता
मानसिक रचनेतही माणसं एकसमान नसतात. कोण संयमी असतो, कोण चटकन चिडतो; कोण उदार, कोण संकुचित. स्वभावाच्या या असमानतेशिवाय समाजात विविधता राहणारच नाही.
४. परिस्थितीची असमानता
गरीब–श्रीमंत, गाव–शहर, संधी–अभाव या सगळ्यामुळे प्रत्येकाचा जीवनमार्ग वेगळा होतो. परिस्थितीच्या या फरकामुळेही समानता कधीच येऊ शकत नाही.
खऱ्या अर्थाने समानता म्हणजे काय?
समानतेचा खरा अर्थ असा नाही की सर्व माणसं सारखी असतील. खरी समानता म्हणजे प्रत्येकाच्या वेगळेपणाचा मान राखणे.
भारतीय तत्त्वज्ञान म्हणूनच "समानता" नव्हे तर स्वधर्म शिकवते. प्रत्येकाचा धर्म, कर्तव्य आणि मार्ग वेगळा आहे. ते स्वीकारून चालणं हेच जीवनाचं तत्त्व आहे.
निष्कर्ष
समानता ही केवळ कायद्याची कल्पना आहे; पण मानवी जीवनाचं सत्य असमानतेतूनच उभं राहिलं आहे.
ही असमानता नाकारायची नाही, तर तिला समजून घेत आपापला धर्म पाळणं हेच खऱ्या अर्थाने माणसाचं कर्तव्य आहे.
नंदकिशोरजी, तुम्हाला हवं असल्यास मी या लेखाला आणखी उपमा–प्रसंग (जसे आई–वडील–मुलं, किंवा समाजातील वेगवेगळ्या भूमिका) घालून अधिक प्रभावी करून देऊ का?
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा